دانشگاه ابزار فشار نیست؛ این چه نوع مطالبهگری است؟مطالبه صریح از دولت؛ مهار تورم، بیکاری و آشفتگی بازار در اولویت قرار گیردامضاهای طلایی چیست و چرا حذف آنها دشوار است؟صدای شما، آغاز یک مطالبه استسرنوشت دادخواست ۵۶٫۵ میلیارد دلاری ایران علیه شاه و فرح را شفاف کنید!شاخص ۶ میلیونی شد؛ اما سود این رشد به جیب چه کسانی میرود؟قیمت جهانی مشخص است؛ قیمت سفره مردم چرا نه؟بنزین برای هر ایرانی؛ سهمیهای که میتواند خریدوفروش شود
مسئله بنزین در ایران دیگر صرفاً موضوع میزان تولید و مصرف نیست؛ نحوه توزیع یارانه، الگوی مصرف، قاچاق و تفاوت میان برخورداری صاحبان خودرو و افراد فاقد خودرو نیز به بخش مهمی از این مسئله تبدیل شده است.
دکتر سیدامیر سیاح در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی X، برای مواجهه با این چالش، پیشنهادی متفاوت مطرح کرده است: تخصیص بنزین به هر کد ملی ساکن ایران، به میزان ۳۰ لیتر در ماه.
https://x.com/3eyedamir/status/2087830341985652819
بر اساس این پیشنهاد، سهمیه دیگر مستقیماً به خودرو تعلق نمیگیرد، بلکه هر فرد دارای یک سهم مشخص از بنزین تولیدشده خواهد بود. در گام بعد نیز امکان خریدوفروش این سهمیه در قالب «توکن بنزین» و با قیمت توافقی فراهم میشود.
منطق این پیشنهاد آن است که یارانه بنزین از مالکیت خودرو جدا شود. در وضعیت فعلی، فردی که چند خودرو دارد عملاً امکان استفاده بیشتری از سهمیه و یارانه سوخت دارد؛ درحالیکه فرد فاقد خودرو از این یارانه مستقیم بهرهای نمیبرد.
در مدل پیشنهادی سیاح، فردی که خودرو ندارد یا مصرف بنزین او کمتر از سهمیه تعیینشده است، میتواند سهم خود را بفروشد و از ارزش اقتصادی آن منتفع شود. در مقابل، مصرفکنندهای که به بنزین بیشتری نیاز دارد، میتواند سهم دیگران را خریداری کند.
به این ترتیب، بهجای آنکه دولت برای تعیین یک قیمت واحد و ثابت برای بنزین تصمیم بگیرد، بخشی از فرآیند تعیین قیمت به مبادله میان عرضهکنندگان و مصرفکنندگان سهمیه واگذار خواهد شد.
سیاح معتقد است چنین سازوکاری میتواند سه گروه را در موقعیت متفاوتی قرار دهد: کمدرآمدها و افراد فاقد خودرو میتوانند از فروش سهمیه خود منتفع شوند؛ مصرفکنندگان پرمصرف هزینه بیشتری متناسب با مصرف خود بپردازند؛ و دولت نیز از بخشی از چالشهای قیمتگذاری، اسراف و قاچاق بنزین فاصله بگیرد.
البته اجرای چنین مدلی نیازمند پاسخ دقیق به پرسشهای مهمی است؛ از جمله اینکه قیمت پایه بنزین چگونه تعیین شود، سازوکار خریدوفروش سهمیه چگونه طراحی شود، با خانوارهای پرجمعیت چگونه برخورد شود، سهمیه خودروهای عمومی و حملونقل چه خواهد بود و چگونه میتوان از ایجاد بازار غیرشفاف یا رانت در معاملات سهمیه جلوگیری کرد.
از سوی دیگر، تجربه هرگونه اصلاح در نظام یارانهای نشان میدهد که اعتماد عمومی و شفافیت در اجرای طرح به اندازه طراحی اقتصادی آن اهمیت دارد.
پیشنهاد سید امیر سیاح را میتوان از همین منظر مورد توجه قرار داد: آیا بهتر است یارانه بنزین همچنان به «خودرو» تعلق داشته باشد یا به «انسان»؟
این پرسشی است که پاسخ به آن میتواند مسیر سیاستگذاری بنزین در سالهای آینده را تغییر دهد.
دیدگاهتان را بنویسید